Transistör Nedir? Transistör Çeşitleri

Günümüz teknolojisini mümkün kılan ve elektroniğin bu denli gelişmesine katkı sağlayan transistörler oldukça önemli olan yarı iletken elemanlardır. Bu yazımda transistör nedir sorusuna elimden geldiğince cevap verip transistör çeşitleri hakkında da bilgi vermeye çalışacağım.

Transistör Nedir?

Transistör, devreye uygulanan sinyali yükseltmek veya anahtarlama yapmak amacıyla kullanılan yarı iletken devre elemanıdır. Transistörler BJT (Bipolar Junction Transistor) ve MOSFET (Metal Oxide Semi-conductor Field Effect Transistor) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır fakat kullanım amaçları aynıdır. Devre çizimlerindeki gösterimleri aşağıdaki gibidir.

Transitör Nedir?Nasıl Çalışır?

Transistör Çeşitleri

BJT Transistörler

Base(beyz), emitter(emiter), collector(kollektör) olmak üzere üç adet terminali bulunan transistörlerdir. Yapısına göre NPN ve PNP olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Transistör Nedir?Transistör Nasıl Çalışır?
NPN Transistörler

NPN transistörde base terminaline uygulanan pozitif akım ile collector ve emitter terminalleri arası iletken olmakta ve bu iki terminal arasında akım akmaya başlamaktadır. Bu iki terminalin iletken olması base terminaline uygulanan akıma bağlıdır. Yeterli pozitif akım değeri uygulanır ise iletken olmakta aksi takdirde bu iki terminal arası yalıtkan olmaktadır. Bu nedenle transistör yarı iletken bir devre elemanıdır. BC547, BC237 ve BC238 yaygın kullanılan NPN transistörlerdir.

PNP Transistörler

PNP transistörde base terminaline uygulanan negatif akım ile emitter ve collector arası iletken olmaktadır. Base terminaline uygulanan negatif akım, emitter terminaline uygulanan akım değerinin base terminaline uygulanan akım değerinden büyük olmasıyla oluşmaktadır. BC307, BD140, 2N3906 yaygın kullanılan PNP transistörlerdir.

Bu iki transistör çeşidi arasında bazı farklar bulunmaktadır. Bunlar aşağıda sıralanmıştır.

NPN ve PNP Transistörler Arasındaki Farklar
  • NPN transistörler, iki adet N tipi yarı iletken madde arasına P tipi yarı iletken maddenin konulmasıyla oluşmaktadır. PNP transistör için ise durum tam tersidir. İki adet P tipi yarı iletken madde arasına N tipi yarı iletken maddenin konulmasıyla oluşmaktadır.
  • NPN transistörler, anahtarlama amaçlı kullanılırken açık konuma getirilmeleri için pozitif base akımına ihtiyaç duyarken PNP transistörler negatif base akımına ihtiyaç duymaktadır. NPN transistörlerin iletime geçmesi için base akımı emitter akımından büyük olması gerekirken PNP transistörler için durum tam tersidir.
  • NPN transistörler, devreye +V ile -V (GND) arasına bağlanmaktadır. PNP transistörler ise yükün pozitif yani +V tarafına bağlanmaktadır.
Transistör Nedir?Transistör Nasıl Çalışır?

MOSFET Transistörler

Bir diğer transistör çeşidi ise MOSFET’tir. Gate, drain ve source olmak üzere üç adet terminali bulunur. Gate bacağına uygulanan gerilim seviyesine göre MOSFET iletime geçmektedir. Yapısına ve çalışma şekline göre farklı çeşitlere ayrılmaktadır. Yapısına göre N-tipi MOSFET ve P-tipi MOSFET olmak üzere iki çeşidi vardır. Çalışma şekline göre ise Enhancement (çoğaltan kanallı) MOSFET ve Deplation (azaltan kanallı) MOSFET olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Devre çizimlerindeki gösterimleri aşağıdaki gibidir.

Enhancement MOSFET
Deplation MOSFET
Enhancement(Çoğaltan Kanallı) MOSFET

Enhancement MOSFET, normalde “OFF” tipi MOSFET’dir. Gate terminaline uygulanan gerilim değeri “0V” iken drain ve source terminalleri arasında akım geçişi yoktur. Yani drain ve source terminalleri arasında akım akması için gate terminaline gerilim uygulanması gerekmektedir.

N-tipi enhancement MOSFET’lerde gate terminaline pozitif gerilim uygulanması halinde drain ve source terminalleri arasında akım akmaya başlamaktadır.

P-tipi enhancement MOSFET’lerde ise gate terminaline negatif gerilim uygulanması halinde source ve drain terminalleri arasında akım akmaya başlamaktadır.

Deplation(Azaltan Kanallı) MOSFET

Deplation MOSFET, normalde “ON” tipi MOSFET’dir. Gate terminaline uygulanan gerilim değeri “0V” iken drain ve source terminalleri arasında bir miktar akım geçmektedir. Gate terminaline uygulanan gerilim değeri pozitif yönde arttıkça drain ve source terminalleri arasında geçen akım miktarı da artmaktadır. Gate terminaline uygulanan gerilim değeri negatif yönde arttıkça drain ve source terminalleri arasında geçen akım miktarı azalmaktadır.

N-tipi deplation MOSFET’lerde akım drain terminalinden source terminaline doğru akmaktadır.

P-tipi deplation MOSFET’lerde akım source terminalinden drain terminaline doğru akmaktadır.

Tavsiye Yazı: Direnç Nedir? Direnç Çeşitleri Nelerdir?

Bu yazımda transistör nedir, nasıl çalışır gibi sorulara cevap verip ayrıca transistör çeşitleri konularını anlatmaya çalıştım. Umarım faydalı bir yazı olmuştur. Soru ve görüşlerinizi yorum kısmından benimle paylaşabilirsiniz.

One Comment
  1. Avatar

YORUM YAP

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir