Direnç Nedir? Direnç Çeşitleri Nelerdir?

Dirençler hayatımızın her yerinde yer alan önemli bir devre elemanıdır. Her sayısal öğrencisinin aşina olduğu bu kavramın detaylı bir şekilde öğrenilmesi gerektiğini düşünüyorum. Bu nedenle bugün sizlere direnç nedir, direnç nerelerde kullanılır, direnç çeşitleri, direnç hesaplama, direnç renk kodları gibi konuları anlatacağım.

Direnç Nedir?

Direnç, kelime anlamı olarak bir olaya karşı gösterilen zorluktur. Devre elemanı olan direnç ise elektrik akımına karşı gösterilen zorluktur. Bunu daha iyi anlamak için mekanik sistemlerdeki sürtünmeye benzetebiliriz. Direncin birimi Ohm (Ω)’dur. Hesaplamalarda R harfi ile gösterilir. Elektronik devrelerde direnci iki şekilde gösterebiliriz:

Direnç Nerelerde Kullanılır?

Direnç nerelerde kullanılır anlatmadan önce size ne işe yaradığını anlatmak istiyorum. Dirençler, elektrik devrelerinde devre akımını sınırlayarak belli bir değerde tutmak amacıyla kullanılırlar.

Dirençler, hassas devre elemanlarının üzerinden yüksek akım geçmesini önlerler. Dirençler elektrik devrelerinde gerilim bölme, akım bölme ve frekans bölme amaçlı kullanılır. Bunun yanı sıra potansiyometre gibi ayarlanabilen dirençler dimmer devrelerinde kullanılarak çıkış sinyali kontrol edilmesi gereken durumlarda kullanılır.

Direnç Çeşitleri

Direnç çeşitleri; ortama duyarlı olan dirençler ve ortama duyarlı olmayan dirençler şeklinde ikiye ayrılır.

Ortama Duyarlı Olmayan Dirençler

Karbon Direnç

Karbon dirençler, toz karbon ve reçinenin eritilmesiyle elde edilir. Karışımdaki karbon oranı direncin değerini belirler. ’dan 22 MΩ‘a kadar değerlerde üretilir. En yaygın kullanılan dirençtir .

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

Entegre Dirençler

Çok sayıda direncin tek bir paket altına alınmasıyla elde edilen direnç türüdür. Bu nedenle entegre direnç olarak adlandırılır. Bu tür dirençlerin en önemli özelliği tüm dirençlerin aynı değere sahip olmasıdır.

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

Smd(Yüzey Montajlı Direnç)

Yüzey montaj aygıtları (SMD) hafif, ucuz, küçüktürler ve ayrıca devre kartı üzerinde birbirine yakın bir şekilde yerleştirilebilirler. Bu nedenle günümüz teknolojisinde en çok kullanılan direnç türüdür.

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

Potansiyometre

Devre direncinin sık değiştirilmesi gereken durumlarda kullanılır. Radyo – TV alıcıları, ses sistemleri ve dijital panelli mikrodalga fırınlarda ayarlama amaçlı kullanılır. Kılıfının üstünde en yüksek değeri yazar ve sıfır ile maksimum değer arasında bir istenilen değere ayarlanabilir.

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

Ortam Duyarlı Dirençler

Termistörler (NTC-PTC)

Ortam sıcaklığına göre direnç değerleri değişir. Pozitif ısı katsayılı dirençler(PTC) sıcaklık artıkca direnci artar. Negatif ısı katsayılı dirençler(NTC) sıcaklık azaldıkça direnci artar.

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

LDR (Foto Direnç)

Işığa bağlı olarak değeri değişen bu dirençlerin yapısında yarı iletken madde olarak kadmiyum sülfat (CdSO4) kullanılır. Bu dirençler aydınlık ortamlarda değeri 10 Ω a  kadar düşerken aydınlık ortamlarda 200MΩ a kadar çıkar.

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

Direnç Hesaplama

Direnç hesaplama; sayısal öğrencilerinin, elektrik elektronik mühendisliği öğrencilerinin ve elektroniği kendine hobi edinmiş kişiler için önemli bir konudur.

Dirençler iki şekilde bağlanır:

  • Seri bağlama
  • Paralel bağlama

Seri bağlı dirençler ile paralel bağlı dirençlerin hesaplanması farklıdır. Peki nasıl yapılıyor bu hesaplamalar?

Seri Bağlı Direnç Hesaplama

Şeklinde bağlanan dirençlere seri bağlı direnç denir ve eşdeğer direnç (Reş) hesaplanır. Hesaplama formülü şu şekildedir.

Reş = R1+R2+R3

Bu formülü sayısal bir örnekle daha iyi pekiştirelim.

R1=100kΩ, R2=20kΩ ve R3=2kΩ olsun. Bu durumda A-B arası eşdeğer direnç(Reş)’i hesaplayalım.

Reş = R1+ R2+ R3

Reş= 100kΩ + 20kΩ + 2kΩ

Reş= 122kΩ olarak buluruz.

Paralel Bağlı Direnç Hesaplama

Şeklinde bağlı dirençlere ise paralel bağlı direnç denir ve eşdeğer direnç (Reş) hesaplanır. Paralel bağlı dirençlerin hesaplanması seri bağlı dirençlerden biraz farklı oluyor. Ama bu fark gözünüzü korkutmasın bu da oldukça kolay. Öncelikle sizlere hesaplama formülünü vereyim daha sonra sayısal bir örnekle pekiştiririz.

Paralel bağlı dirençlerin hesaplama formülü şu şekildedir:

1/ Reş = 1/R1 + 1/R2 + 1/R3

Şimdi dirençlerimize değer verelim ve konuyu pekiştirelim.

R1=10kΩ, R2=100Ω, R3=1kΩ olsun. Bu durumda eşdeğer direnç(Reş)’i  hesaplayalım.

1/ Reş = 1/R1 + 1/R2 + 1/R3

1/ Reş = 1/10kΩ + 1/100Ω + 1/1kΩ (Paydaları 10kΩ eşitleyelim.)

1/ Reş = 1/10kΩ + 100/10kΩ + 10/10kΩ

1/ Reş = 111/10kΩ

Reş =10kΩ/111=0,09kΩ=90Ω olarak buluruz.

Direnç Renk Kodları

Dirençler, değerinin okunması amacıyla 4 şeritli ve 5 şeritli olmak üzere renk standartlarıyla üretilir. Bu renk değerleri bütün şerit türleri için aynıdır.

Dört Şeritli Direnç Okuma

Dört şeritli dirençlerde 1. şerit birinci basamağı, 2. şerit ikinci basamağı, 3. şerit katsayıyı(Renk değerine karşılık gelen sayı kadar 0 atılır.) ve 4. şerit tolerans değerini ifade eder. Tolerans değeri, direnç değerinin hata payını ifade ediyor.

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

Resimde gördüğünüz üzere 1. şerit yani birinci basamak değeri kahverengi(1), 2. şerit yani ikinci basamak değeri siyah(0), 3. şerit yani çarpan(katsayı) değeri sarı(4 adet 0), 4. şerit yani tolerans değeri ise altın(%5). Bu renklere karşılık gelen direnç değeri ise 100000Ω %5 yani 100kΩ %5 ‘dir.

Beş Şeritli Direnç Okuma

Beş şeritli dirençlerin dört şeritli dirençlerden tek farkı 3. şeritin çarpanı(katsayı) değil de üçüncü basamağı ifade etmesi. Peki beş şeritli dirençlerde çarpan yok mu? Tabi ki var. Beş şeritli dirençlerde 4. şerit çarpanı, 5. şerit toleransı ifade eder.

Bunu bir örnekle daha iyi pekiştirelim.

Direnç Nedir? Direnç Hesaplama

Resimde gördüğünüz üzere 1. şerit yani birinci basamak değeri kahverengi(1), 2. şerit yani ikinci basamak değeri siyah(0), 3. şerit yani üçüncü basamak değeri siyah(0), 4. şerit yani çarpan(katsayı) değeri turuncu(3 adet 0), 5. şerit yani tolerans değeri kırmızı(%2). Bu renklere karşılık gelen direnç değeri ise 100000Ω %2 yani 100kΩ %2 ‘ dir.

Bu yazımda sizlere direnç nedir, direnç nerelerde kullanılır, direnç çeşitleri, direnç hesaplama, direnç renk kodları gibi konuları elimden geldiğince anlatmaya çalıştım. Soru ve eklemek istediğiniz düşüncelerinizi yorumlarda belirtmekten lütfen çekinmeyin.

YORUM YAP

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir