Kanban Nedir? Kanban Çalışma Sistemi Nedir?

Kanban Nedir
Kanban Nedir

Kanban nedir ve kanban çalışma sistemi nedir gibi soruların cevabına geçmeden önce yalın üretim ve tam zamanında üretimin ne olduğunu anlamamız gerekmektedir.

Gereksiz israf ve stoku azaltarak, maliyeti düşürmeyi ve verimliliği arttırmayı amaçlayan işletmeler, yalın üretim sistemini kullanarak sürekli iyileştirmeyi hedeflerler. Yalın üretim tekniklerinden olan TZÜ(Tam zamanında üretim) 1960’lı yıllarda Japonya’nın küçük coğrafi yapısı ve kıt kaynaklarının yarattığı zorlayıcı çevre koşullarında, nasıl düşük maliyetli ve yüksek verimliliğe sahip bir üretim yapabilirim sorusu üzerine ortaya çıkmıştır. TZÜ(Tam zamanında üretim) ürünün değerini artırmayan bütün unsurları israf olarak adlandırır ve malzemenin ihtiyaç duyulduğunda elde edilmesini gerektiğini savunarak sıfır stok ve sıfır hatayı hedeflemektedir.

Bu sistem önce Japonya’da Toyota fabrikalarında Kanban adı verilen kartlar kullanılarak uygulanmaya başlanmıştır. Bu yüzden günümüzde hala “Toyota Üretim Sistemi” veya “Kanban Üretim Sistemi” adlarıyla kullanılmaktadır.

Daha sonraları ABD’de kurulan Toyota Fabrikalarında kullanılarak; üretim içi envanterlerin %45, hammadde envanterlerinin ise %24 seviyelerinde azaldığını ve bunun envanter maliyetlerine %30 gibi bir etkisinin olduğu söylenmektedir.

Bütün bunları anlayabilmemiz için Kanban nedir, kanban çalışma sistemi nedir ve kanban çalışma sisteminin faydalarını incelememiz, yalın üretim sistemlerinin ne amaçladığını ise tam olarak anlamamız gerekmektedir.

TAVSİYE YAZI: YALIN ÜRETİM NEDİR

Kanban Kelime Anlamı

Kanban kelime anlamı; Japonca ’da pano, tabela, işaret veren tahta anlamlarına gelen kelime, Tam Zamanında Üretim (JIT)’de malzeme hareketlerinin kontrolü için kullanılan çizelgeleme yaklaşımıdır. Daha küçültecek olursak Kanban Sistemlerinde kullanılan bilgi kartı anlamlarına gelmektedir. Google’dan alınmış olan bu tanımlar yazının karakteristiğini oluşturmaktadırlar. Peki, kanban nedir sorumuz tam olarak yanıtlandı mı? Bunun için üretimde kanban nedir, kanban sistemi nedir ve kanban çalışma sistemi üzerine eğilmeliyiz.

Kanban Nedir?

Kanban işleri organize etme ve yönetme metodudur.

Kanban, plastik bir koruyucu içinde muhafaza edilen karttır. Hareket eden üretimde akışa ters yönde, son prosesten ilk prosese doğru hareket ederek veya bir fabrikada üretimin akışını kontrol etmek için kullanılan, ihtiyaca göre parçaların sistemde hareket etmesini, üretilmesini sağlayan ve kartlar yardımıyla idare edilen sistemdir.

Bu kartların nasıl kullanıldığını anlayabilmek için kanban sistemi nedir inceleyelim.

Kanban Sistemi Nedir?

Kanban nedir sorumuzu inceledikten sonra Kanban sistemi nedir diye düşünecek olursak çıkacağımız sonuç ise şu şekilde olacaktır, “bir üretim çizelgeleme ve envanter kontrol sistemidir”.

Tam zamanında üretim (Just In Time) felsefesi, sıfır stok için üretimin her aşamasında envanter düzeyi azaltılmak zorundadır. Bu sebeple üretim tam zamanında olmalıdır. Bunu gerçekleştirebilmeleri içinse üretimin bütün süreçlerinde ne zaman ve ne miktarda üretim yapmaları gerektiği için bir bilgi sistemi kurulmalıdır. TZÜ’de bunu kanban sistemi gerçekleştirir. İlk olarak Toyota fabrikalarında uygulanmaya başlanan sistem, üretimdeki malzeme ve parçaları bu kartlar yardımıyla akmasını sağlamaktadır.

Kanban Çalışma Sistemi

Kanban Nedir
Üretim Sistemleri

Kanban çalışma sistemini inceleyecek olursak, daha iyi anlayabilmek için iki sistem arasındaki farkı incelememiz gerekebilir. İtme sistemleri klasik sistemlerdir. Bu sistemlerde, tahmin edilen talep değerleri vardır ve buna göre bir çizelgeleme yapılır. Bu çizelge temel alınarak üretim yapılır. Günümüzde üretim çoğunlukla talep tahminlerine göre yapılır. İşler öncelik sıralamasına göre üretilir ya bir sonraki işleme ya da stoka gönderilir.

Çekme sistemlerinde ise durum daha farklıdır. Burada gelen talebe göre üretim yapılır ve sonraki proses önceki prosesten sadece kullanılacağı miktarda parça çeker. Burada üretim çizelgesi sadece son üretim istasyonuna gönderilir bunun sonucunda her proses bir önceki prosesten sadece ihtiyacı olduğu miktarda parça çekmesine yardımcı olacaktır. Bu sebeple sonraki süreç önceki süreçten parça çekmediği durumlarda üretim olmayacak, çektiği durumlarda ise tam zamanında üretim yapılmış olacaktır. Tam zamanında üretimde anlatmış olduğumuz bu çekme sistemine ise “Kanban” denmektedir.

Burada kanban, üretim akışını kontrol etmek için kullanılan kartlardır. Bu kartların belli özellikleri bulunmaktadır. Genellikle dikdörtgen biçiminde olan plastik karton veya metal zemin üzerinde üretim için gerekli bilgileri taşıyan kartlardır. Üzerinde bulunan bilgiler şu şekildedir:

  • Kullanıldığı yer, parça Numarası, parça adı, parçanın tanımı
  • Kanban Numarası
  • Parça Sayısı/Kanban Oranı
  • Kanban düzenli olarak konulduğu kutunun kod numarası veya ismi
  • Kanbanın teslim edileceği iş istasyonunun yeri ( Kod numarası veya tanımı)
Kanban Çalışma Sistemi
Kanban Kartı Örneği

İki çeşit kanban bulunmaktadır. Bunlar çekme kanbanı ve üretim kanbanı şeklinde. Çekme kanbanı malzemeyi bir önceki prosesten çeker. Üzerinde bir önceki aşamadan çekeceği parçanın cinsi, miktarı ve çekilecek parçayı tanıtıcı bilgiler bulunur. Üretim kanbanı ise üretimi başlatır. Bir önceki istasyonda üretilmesi gereken parçanın cinsini miktarını belirler. Prosesler arasında üretilen yarı mamuller için hazırlanır ve bunlar için; ürünü, miktarı, gerekli malzemeleri, depo yeri gibi bilgileri içerir.

KANBAN KURALLARI

  1. Bütün konteynerlar üzerinde çekme veya üretim kanbanı bulunması gerekmektedir
  2. Çekme işlemi gerektiği miktarda ve doğru zamanda yapılmalıdır.
  3. Kanbanların sayısından fazla üretim yapılmamalıdır.        
  4. Hatalı parçanın asla bir sonraki işleme geçirilmesine izin verilmemelidir.
  5. Eğer farklı parçaların üretimi olacaksa bunlar kanbanların geliş sırasına göre olmalı, asla bir önceki veya farklı bir kanban alınmamalıdır.
  6. Kanban kutusunda belirli sayıda kanban birikmesi söz konusudur bu tamamlanınca kutu alınmalıdır.
  7. Kanban sayısı minimum seviyede tutulmalıdır. Bunun sebebi ise kanban miktarı sistemdeki yarı mamul stok düzeyini belirlediği için bu sayı azaltılmaya çalışılmalıdır.

KANBAN KULLANIMI

Kanban nedir sorumuza bir yanıt bulduğumuzu tahmin ederek kullanımına geçmek istiyorum. Kanban kullanımı yukarıda bahsettiklerimizin toplamı aslında. Sonraki sistemden yeteri kadar çekme kanbanı ve konteyner ile ya belirli aralıklarla ya da belirli miktarda çekme kanbanı biriktiğinde gidilir. Çekilen parçaların üzerinde bulunan üretim kanbanı alınarak kanban kabul kutusuna bırakılır. Çıkarılan üretim kanbanının yerine ise çekme kanbanı yapıştırılır. Bu ise bir sonraki aşamada tekrarlanarak çekme kanbanı kutusuna bırakılır.

Önceki üretim sürecinde üretim kanbanları, kanban kabul kutusunda üretim belli bir miktara ulaşınca veya belli zaman aralıklarıyla çekilir ve üretim kanbanı kutusuna bırakılır. Bu işlemler yapılırken kartların sırası korunmalı ve bu sıra ile stok noktasında kutuya konulmalıdır. Bu sıraya göre üretim yapılacaktır. Önceki aşamada üretim bittiği zaman parçalar ve üretim kanbanları stok noktasına bırakılır ve sonraki aşamadan gelip parçalar alınabilir.

Kanban Sistemi Nedir
Kanban Sistemi Nedir

Kanban Sisteminin Faydaları

Kanban sistemi alışık olduğumuz sistemlerden farklı olmasına karşın Kanban sisteminin faydalarına baktığımız zaman aslında bizler için durumlara göre hayat kurtarıcı olabilir. Kanban sistemi; doğru parçayı, doğru zamanda, doğru miktarda hedeflediği için üretim çevrim zamanına uygun olacaktır işlemleri. Bu sayede hat dengelemesine yardımcı olmaktadır.

Üretimi sipariş geldiğinde yaptığı için gerektiği miktarda üretim yaparak fazla veya eksik üretim ihtimalini engelliyor bu şekilde israflardan kaçınmış oluyor.

Daha az envantere sahip olduğu için küçük bir depolama alanı yeterli oluyor.

Parti miktarı küçük olduğu için problemler daha belirgin oluyor ve problem çözülmeden sonraki aşamayı gerçekleştirmiyor.

Yüksek kalitede ürünleri yüksek verimlilikte gerçekleştirilebiliyor.

YORUM YAP

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir