Yıldızlara Bakan Adam Ali Kuşçu Kimdir?

Ali Kuşçu Eserleri
Ali Kuşçu Hayatı

15. yüzyılda yaşamış ve döneminin en önemli bilim insanlarından olmuş bir bilim adamından bahsedeceğim bugün sizlere. Yaşadığı dönemlerde en önemli hükümdarlarının ilgisini çekmiş ve saray hizmetkarının oğlu olarak başlayan hayatı, Fatih Sultan Mehmet’in yanında Ayasofya’da müderris olarak son bulmuş. Ali Kuşçu kimdir? Ali Kuşçu hayatı Ali Kuşçu eserleri gibi konulara cevap aramak için 15. yüzyıla doğru yola çıkıyoruz.

Ali Kuşçu Kimdir?

Ali Kuşçu kimdir sorunun cevabını alabilmek için o dönemi incelemek gerekiyor.
15. yüzyılda Semerkand’da tarihi tam olarak bilinmeyen bir günde doğmuş astronom ve matematik bilgini olan Ali Kuşçu, hayatı boyunca çok önemli başarılara imza atmıştır. Döneminde bu kadar önemli bir bilim insanı olan Ali Kuşçu daha sonrasında gelen birçok bilim insanına yol gösterici olmuştur.

Ali Kuşçu Hayatı

Ali Kuşçu’nun babası, Timur’un torunu olan Uluğ Bey’in Doğancıbaşısıydı. Kuşçu soyadının da buradan geldiği düşünülüyor.
Sarayın çatısına tek başına yaptığı ahşap bir kuş yuvası ile Uluğ Bey’in dikkatini çektiği söyleniyor. İlmi yeteneklere çok önem veren Uluğ Bey ondaki yeteneği görmüş ve direkt sarayda eğitim almasını istemiştir. Onunla bizzat ilgileniyor ve ona ”Faziletli oğlum” diye hitap ediyordu. Uluğ Bey’in yanı sıra dönemin çok önemli bilginlerinden olan Gıyasüddin el-Kaşi ve Kadızade-i Rumi’den ve diğer hocalarından astronomi ve matematik dersleri aldı. Öğrenim gören arkadaşları arasında birinciydi, hocaları dönemin en iyi bilginlerindendi fakat o bunlarla yetinmek istemiyordu.
Herkes gökyüzüne bakıyordu fakat o anlamak ve yorumlamak istiyordu.

Yıldızlara Bakan Adam

Bir gün herkesten gizli sessiz sedasız Semerkand’dan yola çıktı ve İran’ın Kirman şehrine gitti. Kirman’da kaldığı süre boyunca birçok eseri okuma ve inceleme fırsatına ulaşmıştır. Aynı zamanda Risale Hall el-Eşkâl el-Kamer’i (Ay’ın Görünümleri Üzerine)  adlı eserini de burada kaleme almıştır. Yaşadığı dönemde hükümdardan izinsiz şehirden kuş bile uçmasına izin vermezmiş ve bunun cezası ölüm ile sonuçlanırmış. Döndüğü zaman Uluğ Bey’e kendisini affettirecek ve yazdığı eseri ona baştan sona okuyacaktı. Uluğ Bey ise ceza vermek yerine onu Semerkand gözlemevinin başına geçirmiştir.

1409 yılında Timurlu hükümdar Uluğ Bey’in oğlunun ihanetinden dolayı öldürülmesi üzerine başka bir Türk hükümdarın, Akkoyunlu Uzun Hasan’ın yanına Tebriz’e gitmiştir. Orada da çok sevildi ve değer gördü. Bilime çok önem veren Uzun Hasan onu bir başka bilime çok önem veren hükümdarın yanına aralarındaki anlaşmazlıkları çözmesi için elçi olarak göndermek istedi. Bunu kabul eden Ali Kuşu İstanbul’a Fatih Sultan Mehmet’in yanına doğru yola çıktı. Fatih Sultan Mehmet onu çok iyi karşıladı. İstanbul’da kalmasını ve çalışmalarına burada devam etmesini teklif etti. İstanbul’un o zamanki bilim ve sanat merkezi olması, sanatçıya ve bilim insanlarına özgürce çalışma ortamı sunması Ali Kuşçu’yu çok etkilemişti. Uluğ Bey, Uzun Hasan’dan sonra Fatih Sultan Mehmet’in de gönlünü kazanmış bir bilim insanı olmuştu.

Elçilik görevi bittikten sonra İstanbul’da coşkuyla karşılandı. Onun ders verdiği sınıfta dönemin önemli bilim insanlarını, sadrazamı hatta padişahı görmek bile mümkündü.
Hayatı daha fazla çalışmayı ve uykusuz geceleri kaldırmadı. 16 Aralık 1474 yılında hayata gözlerini yumdu.
Ali Kuşçu kimdir sorusuna o dönemi de ele alarak cevap vermeye çalıştık. Şimdi de Ali Kuşçu buluşlarına bakalım.

Ali Kuşçu Eserleri

En çok bilinen ve önemli eserlerine göz atacak olursak:
Risale Hall el-Eşkâl el-Kamer (Ayın Görünümleri Üzerine)
Şerhel-Tecrîd (Tecrîd Üzerine); ilk kelam çalışması,
Risâle der İlm-i Hey’e (Astronomi Risalesi) ve Risâleder İlm-i Hisâb (Aritmetik Risalesi) adlı iki makale,
Muhammedi-ye; Fatih Sultan Mehmet için yaptığı matematik alanındaki özel çalışma.
Risâletü’l-fethiyye; Fatih’e ithaf edilmiş astronomi hakkında eser.
Semerkand rasathanesinde Uluğ Bey ile beraber günler süren çalışmaları sonucunda, 994 tane yıldızı tüm özellikleriyle yazdığı rehber Christopher Columbus’a Amerikayı keşfetmesinde yardımcı olmuştur.

Ali Kuşçu ve Osmanlı

Ali Kuşçu kimdir sorusuna verdiğimiz cevap, aslında Semerkand’ın Osmanlı üzerinde etkisini de bir bakıma göstermiş oluyor. Semerkand’ın ve İstanbu’un astronomisini yönetmiş bir bilim insanı o.
İstanbul’a geldiği zaman dikkatini çeken ilk şey şehrin zamansızlığıydı. Bundan dolayı şehrin önemli kısımlarına güneş saatleri koydurdu. Bunlar, Sultanahmet Meydanı, Ayasofya Bahçesi, Galata Kulesi’nin önü gibi önemli yerlerdi.
İstanbul’da önemli sanatçılara yıldız haritaları yaptırıyor ve öğrencileri ile bunları inceliyordu. Bu şekilde önemli eserlerinden olan, Risâletü’l-fethiyye’i kaleme almıştır.
Aynı zamanda, İstanbul’un boylamını 59 derece, enlemini 41 derece 14 dakika olarak belirlemiştir.

Son Sözler

O, Uluğ Bey onu rasathanenin başına geçirirken söylediği ” Gökyüzünü yere indirmeni istiyorum” sözünü çok güzel bir şekilde tuttu. Gökyüzünü bizden farklı gören ve anlamaya çalışan, Osmanlı tarihinin en önemli bilim insanlarından biri oldu. Eşi görünmeyecek dehalardan olan Ali Kuşçu kimdir, Ali Kuşçu hayatı, Ali Kuşçu eserleri ve Ali Kuşçu buluşlarından sizlere bahsetmeye çalıştım. Tarihimiz içerisinde yer alan bu önemli bilim insanını hatırlamak, anmak ve anlamak umuduyla.

Tavsiye Yazı: Marie Curie Kimdir?

One Comment

YORUM YAP

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir