Tahribatsız Muayene Nedir? Tahribatsız Muayene Yöntemleri

Bu yazımda metalurji ve malzeme mühendisliğinin olmazsa olmazı olan tahribatsız muayene nedir, tahribatsız muayene ne işe yarar, Tahribatsız muayene yöntemleri nelerdir? Konularını ele alacağım.

Metalurji ve malzeme bölümünü okurken yönelebileceğiniz alanlardan birisi kalite kontrol mühendisliğidir. Kalite kontrol mühendislerinin en önemli görevlerinden birisi de üretilen ürünün kalitesini denetlemek ve bu kaliteyi arttıracak raporlar üretmektir. Benzer şekilde metalurji ve malzeme mühendisleri de ürettikleri malzemenin sağlamlığını, kullanılan materyalin kalitesini denetler. Bu denetleme işleminde baş rol tahribatsız muayene testine aittir. Peki tahribatsız muayene nedir?

Tahribatsız Muayene Nedir?

Gelelim tahribatsız muayene nedir konusuna. Tahribatsız muayene, nam-ı diğer NDT (Non-Destructive Test), incelenecek malzemenin parça bütünlüğüne zarar vermeden yapılan muayene çeşididir. Bu testin geçerliliği, daha önceden yapılmış olan tahribatlı muayenelerin verilerine dayanır.

Tahribatsız Muayene Ne İşe Yarar?

Tahribatsız muayene nedir öğrendik, peki aslında tahribatsız muayene ne işe yarar? Daha detaylı inceleyelim. Tahribatsız muayene, ürün yüzeyini deformasyona uğratmadan ürünün özelliklerini anlamaya yarar. Bu yöntem ile:

  • Ürünün yüzey ve yüzey altında oluşan deformasyon (çizik, çatlak veya herhangi bir süreksizlik yaratacak durum) tespit edilir.
  • Ürünün hata ve kusur analizi yapılır.
  • Kapalı bir malzemenin içindeki diğer malzemenin oranları tespit edilir.
  • Metal yüzeylerde bulunan boya kalınlığı saptanır.
  • Ürüne monte edilmiş parçaların durumu tespit edilir.

Tahribatsız Muayene Yöntemleri Nelerdir?

Tahribatsız muayene yöntemlerini şu şekilde listeleyebiliriz:

  1. Görsel Muayene
  2. Ultrasonik Test (UT)
  3. Radyografik Test (RT)
  4. Sıvı Penetrant Muayenesi (LPI)
  5. Manyetik Partikül Muayenesi (MPI)
  6. Eddy Current Testi (ET)

tahribatsız muayene yöntemlerini daha detaylı inceleyelim.

1. Görsel Muayene

Ürünün kalite kontrolü için ilk yapılan muayene çeşididir. Bu yöntemi uygulamadan önce ürünün yüzey temizliği çok iyi yapılmış olmalıdır. Görsel muayene ile ürün yüzeyindeki çatlak, çizik, yanık gibi kusurlar çıplak gözle tespit edilebilmektedir.

Görsel muayenede personel tecrübesinin önemi çok büyüktür. Basit bir yöntem gibi görünse de uygun bakış açısı ve yeterli ışık miktarı gibi dikkat edilmesi gereken incelikli koşulları vardır. Muayene için tavsiye edilen minimum ışık şiddeti 500 lux, minimum gözlem açısı 30 Derece ve parçaya olan maksimum gözlem uzaklığı 300 mm‘dir. Bu muayene metal veya metal olmayan bütün malzemelere uygulanabilir.

2. Ultrasonik Test (UT)

Ultrasonik muayene ile her türlü parça, kaynak dikişleri, döküm ve dövme parçalar test edilebilmektedir. Yüksek frekanslı ses dalgalarının ürünün içine gönderilmesi ve ürünün içinden geri yansıması prensibine dayanır. Ses dalgaları alıcı ve verici özelliği olan problar ile alınır ve gönderilir.

Ürünün ölçüleri önceden bilindiğinden önceden hatasız örneğe göre ses dalgası değerleri hesaplanır. Daha sonra yeni ürünün değerleri ile karşılaştırılır. Hatanın olduğu kısımda ses dalgalarında süreksizlik meydana gelir, ses zayıflaması olur. Bu duruma “süreksizlik ekosu” denir. Cihazın ekranında hatanın konumu, hata yankısı olarak belirir. Petrokimya, enerji, denizcilik, havacılık, otomotiv gibi endüstriyel ortamlarda metal kalınlığını veya kaynak kalitesini izlemek için kullanılır.

Mühendis, ürün üzerinde ultrasonik ölçüm cihazı ile ölçüm yapıyor.

3. Radyografik Test (RT)

Radyografik muayene yöntemi ile malzemenin görüntüsü X-ışınları veya Gama ışınları kullanılarak bir film üzerine yansıtılır. Üründeki hacimsel veya yüzeysel hataların tespiti için kullanılır.

Test edilen ürünün içine nüfuz eden ışınlar, kalın ve ince kısımlarda farklı derecelerde emildiği için parçanın arka tarafına konulan filmin üzerindeki görüntüdeki renkler kalınlığa göre farklılık gösterir. Parça içinde bir gözenek var ise görüntü daha koyu renkli çıkar. Ürünün ana malzemesinin yoğunluğundan daha yoğun bir süreksizlik var ise görüntü daha açık renkli çıkar.

Bu muayene metal ve metal olmayan bütün malzemelerde kullanılabilir.

Tahribatsız muayene nedir?

4. Sıvı Penetrant Muayenesi (LPI)

Penetrant testi, yüzey hatalarının tespiti için kullanılan bir muayene çeşididir. Penetrant sıvısının, yüzeydeki çizik, çatlak vb. içine dolup hataların tespit edilmesi prensibine dayanır. 5 aşamadan oluşur:

  • Yüzey Temizliği: Bu aşamada ürünün yüzeyi basınçlı su, çözücü vb. temizleyicilerle; yağ, kir, pas gibi kalıntılardan arındırılır. Temizleme işlemi sonrasında penetrant sıvısının etki edebilmesi için yüzeyin tamamen kurutulmuş olması gerekir.
  • Penetrant Sıvısının Uygulanması: Muayene edilecek yüzeydeki olası çatlak, gözenek vb. hataların içine nüfuz edecek şekilde penetrant sıvısı uygulanır.
  • Ara Temizlik: Sıvının, yüzeydeki hataları tamamen doldurması için yeteri kadar beklendikten sonra yüzeydeki fazla penetrant sıvının temizlenmesi gerekir. Bu sefer yüzeyi temizlerken basınçlı su veya basınçlı çözücü uygulanmaz çünkü bu, kusurlara dolmuş olan penetrant sıvının da yüzeydekiyle birlikte çıkmasına sebep olabilir.
  • Geliştirici (Developer) Uygulanması: Ara temizliğin ardından yüzeyin kurutulmasından sonra, yüzeydeki hataların içine dolan penetrantın yüzeye daha hızlı çıkarmak ve daha fazla kontrastlık oluşturmak için developer uygulanır. Developer; kuru, su bazlı, çözücü bazlı olabilir.
  • Değerlendirme: Yüzeye çıkan penetrant sıvısı gözlemlenir ve ölçülür. Yüzeye çıkan sıvı ne kadar büyükse hata o kadar derindir.
Tahribatsız muayene nedir?

5. Manyetik Partikül Muayenesi (MPI)

Manyetik Parçacık Testi, yüzeyde veya yüzeyin hemen altında oluşan kusurların tespiti için kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem sadece mıknatıslanma özelliği olan (ferromanyetik) ürünlerde kullanılır. Manyetik partikül muayenesinin prensibi şöyledir:

  • Ürünün üzerinden bir manyetik akı veya akım geçirilir.
  • Ürün mıknatıslanma özelliği kazanır.
  • Herhangi bir süreksizlik (hata) var mı tespit edilir.
  • Süreksizlik ile karşılaşılması durumunda manyetik dalgalar malzeme yüzeyinde yoğunlaşarak taşar.
  • Bu taşma; fon boyası, demir tozu vb. yardımcı ekipmanlar kullanılarak görünür hale getirilir ve hatalar tespit edilmiş olur.

Ürünü Mıknatıslamak İçin Kullanılan Akım Geçirme Teknikleri

  • Eksenel Akım Geçişi
  • Prodlar; Akım Geçişi
  • İndüklenmiş Akım Geçişi

Ürünü Mıknatıslamak İçin Kullanılan Manyetik Akı Geçirme Teknikleri

  • Tel iletken
  • Bitişik iletken/iletkenler
  • Sabit tesis
  • Taşınılabilir elektromıknatıs (Yoke)
  • Esnemez sargı
  • Esnek sargı
Ürün üzerinde manyetik partikül muayenesi yapılıyor.

6. Eddy Current Testi (Girdap Akımları Muayenesi)

Eddy-Current yöntemi, iletken ürünlerdeki yüzeydeki ve yüzeye yakın bölgelerdeki hataların belirlenmesi için kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde hataların tespiti için indüksiyon akımı kullanılır.

Üründeki girdap akımları, kusur veya malzeme çeşitliliği ile bozulduğunda, bobin empedansı değişir. Bu değişiklik ölçülür. Üründeki kusurlar ve ürünün durumu (genel durum ve parçaların durumu) ortaya çıkar.

Eddy Current Testi ile ayrıca elektriksel iletkenlik veya manyetik geçirgenlik gibi özelliklere dayanarak malzemelerin sınıflandırılması da mümkündür. Ayrıca kaplama kalınlığını veya ince metal levhaların kalınlığını da ölçmek mümkündür.

Girdap akım muayenesinin çalışma prensibi bir model ile anlatılmış.

Bu yazımda sizler için tahribatsız muayene nedir konusunu ele aldım. Tahribatsız muayene ne işe yarar, tahribatsız muayene yöntemleri konularına da değindim. Umarım sizler için faydalı bir yazı olmuştur. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere, sağlıcakla kalın.

YORUM YAP

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir